Nie lubię przyznawać się do tego, że jako dziecko chodziłem na lekcje gry na fortepianie. Nie czuję, że to w jakiś sposób obniżyło moją pozycję społeczną czy wiarygodność. Po prostu grałem okropnie! Z tego co pamiętam, granie gam śmiertelnie mnie nudziło. Nie sądzę, żebym w ogóle dotarł do arpeggiów.
Doskonale pamiętam, jak nauczyciel gry na pianinie powiedział mojej mamie, że po prostu nie mam talentu. Uważam, że ta bolesna uwaga była niesprawiedliwa. Przecież początkujący pianista, o ile nie jest cudownym dzieckiem, musi mieć przestrzeń na intuicyjne odkrycia i popełnianie błędów. Bo czy po pierwszym dreszczyku emocji, jaki towarzyszy pierwszemu dotknięciu klawiszy, którykolwiek początkujący pianista lubi ćwiczyć gamy?
Głaskaj klawisz, nigdy go nie uderzaj!
Fryderyk Chopin
Być może nie przepadasz za graniem gam fortepianowych i arpeggiów. Jednak nigdy nie będziesz miał szansy rozwinąć swojej techniki gry na fortepianie, jeśli nie zrozumiesz:
- dlaczego gamy są ważne,
- czym są arpeggia (i dlaczego są ważne),
- jak szybko grać gamy i arpeggia,
- w jaki sposób wykorzystać gamy i arpeggia w tworzeniu muzyki.
W tym artykule nie piszemy o pedałowaniu na fortepianie. Dzisiaj skupimy się wyłącznie na pracy rąk i rozwijaniu techniki fortepianowej. Zdradzimy ci jednak mały spoiler.
Musisz ćwiczyć grę na pianinie codziennie, dbając przy tym o prawidłową postawę i ułożenie palców (palcowanie). Nie chcesz przecież złapać kontuzji zaraz na początku nauki, prawda? Poza tym zła postawa i niewłaściwe palcowanie znacznie utrudnią Ci granie trudniejszych utworów.
Praktyczna wskazówka: regularna, choćby krótka codzienna sesja z gamami da Ci lepsze efekty niż sporadyczne, wielogodzinne ćwiczenia od czasu do czasu. Twoje palce i mózg uczą się poprzez powtarzanie, więc konsekwencja jest ważniejsza niż długość czasu jednorazowo spędzonego przy pianinie.
🎹Opanowanie gamy. Dlaczego ćwiczenia są potrzebne
Wbrew powszechnej opinii - także mojej sprzed lat - gamy fortepianowe nie są wyrafinowanymi narzędziami tortur. Nie, nie służą też do zniechęcania przyszłych pianistów. Choć wydają się nudne i mało inspirujące, gamy są szalenie ważne dla rozwoju techniki gry.
Gamy na pianinie mają też jeszcze jeden istotny atut, którego nie dostrzeżesz, patrząc wyłącznie na nuty. Te ćwiczenia pojawiają się niemal w każdej linii melodycznej, choćby w miniaturowej formie.
To właśnie z gam budowane są tzw. pasaże na pianinie: szybkie, płynne przebiegi dźwięków, które nadają utworom lekkości i wirtuozerii.
Francuski nauczyciel gry na fortepianie z XIX wieku, który zasłynął autorskim zbiorem ćwiczeń The Virtuoso Pianist. To nadal jedno z najczęściej używanych zestawów rozwijających palcowanie i szybkość gry na pianinie. Tutaj znajdziesz te słynne ćwiczenia fortepianowe.
Austriacki pianista, kompozytor i jeden z najważniejszych pedagogów fortepianu XIX wieku (uczeń Ludwiga van Beethovena). Napisał setki etiud technicznych, z których wiele - zwłaszcza Op. 599, Op. 849 i Op. 299 - do dziś stanowi podstawę dla każdego uczącego się gry na pianinie.
Gamy przebiegają dźwięk po dźwięku, oktawa po oktawie, w górę i w dół klawiatury fortepianu. Być może już wiesz, że oktawa składa się z ośmiu pełnych dźwięków. Mówiąc dokładniej, oktawa to interwał między jednym dźwiękiem muzycznym a kolejnym o tej samej nazwie. Na przykład gama C-dur zaczyna się i kończy na C – C D E F G A H C. Interwał między tymi dwoma dźwiękami C to właśnie jedna oktawa.
Gama C-dur palcowanie dla obu rąk
Na potrzeby tego artykułu posłużymy się gamą C-dur, ponieważ jest najprostsza do zrozumienia.
Zanim zaczniemy, wyjaśnijmy, że w tej gamie nie ma czarnych klawiszy. Co więcej, podobnie jak wszystkie gamy durowe, C-dur składa się z takich samych interwałów – czyli tej samej odległości między dźwiękami.
Jedno pytanie. Skoro każda z Twoich dłoni ma tylko pięć palców, jak zagrać osiem dźwięków? Najpierw omówimy właściwą technikę dla prawej ręki.
O czym musisz pamiętać przed przejściem do lewej ręki? Upewnij się, że czujesz się swobodnie z palcowaniem prawej ręki. To ważna uwaga dla początkujących.
Podkładając kciuk pod palec środkowy, staraj się nie obracać nadgarstka. To właśnie tutaj kluczowa jest prawidłowa forma. Dłoń powinna unosić się nad klawiaturą fortepianu, a palce lekko zegnij. Trzymanie prosto nadgarstka podczas gry to najlepszy sposób na zapewnienie właściwej pozycji dłoni.
Gdy już będziesz pewny/pewna swojego palcowania prawą ręką, czas wytrenować lewą rękę. Lewa ręka działa odwrotnie niż prawa, zaczynasz od małego palca na niższym C.
Aby ułatwić Ci palcowanie gamy C-dur przygotowaliśmy tabelę z prawą i lewą ręką obok siebie. To znakomicie ułatwi porównanie - od razu zobaczysz, który palec gra dany dźwięk w obu rękach jednocześnie:
| 🎵 Dźwięk | 👆Palec – prawa ręka | 👉 Palec – lewa ręka |
|---|---|---|
| C | 1 (kciuk) | 5 (mały palec) |
| D | 2 | 4 |
| E | 3 | 3 |
| F | 1 (podłożenie kciuka) | 2 |
| G | 2 | 1 (kciuk) |
| A | 3 | 3 |
| H | 4 | 2 |
| C | 5 (mały palec) | 1 (przełożenie kciuka) |
Gdy tylko obie ręce będą potrafiły zagrać gamę bez większych przerw w palcowaniu, czas przejść do gam oburącz. W zależności od tego, jak swobodnie poruszasz dłońmi osobno i razem, opanowanie tego ćwiczenia może potrwać. Nie martw się, to naturalne!
Zatem czas może być potrzebny, jednak spośród wszystkich aspektów nauki gry na fortepianie opanowanie gam do perfekcji jest najważniejsze. Nie ograniczaj się więc do C-dur; przećwicz wszystkie oktawy.
Im pewniej opanujesz palcowanie gamy w obu rękach, tym łatwiej przyjdą Ci później pasaże na pianinie w szybszych, bardziej wymagających utworach.
Pamiętaj, lekcje gry na fortepianie to najlepszy sposób na opanowanie gam. Nauczyciel udzieli Ci niezbędnych wskazówek i szybko skoryguje twoją postawę. Dzięki temu nie nabierzesz złych nawyków.
🎶Arpeggio - jak je rozumieć i grać
Poświęciliśmy sporo czasu gamom, ponieważ to najważniejsze ćwiczenie, jakie możesz podjąć, aby opanować prawidłowe palcowanie i formę. Po kilku tygodniach codziennego praktykowania gam będziesz gotowy / gotowa na arpeggia.
Arpeggio to sposób grania akordu, w którym poszczególne dźwięki wykonuje się kolejno, jeden po drugim, zamiast jednocześnie. W praktyce oznacza to granie co drugiego dźwięku w oktawie – np. w gamie C-dur będzie to C, E, G, C.
Zobacz, jak krok po kroku zagrać arpeggio C-dur. Zaczynamy od prawej ręki, a potem zabierzemy się za lewą.
Pamiętaj o zasadach prawidłowej formy. Zawsze staraj się utrzymywać nadgarstki proste, a palce lekko zgięte. Wystarczy delikatnie wysunąć łokieć na zewnątrz, aby obrócić dłoń do właściwej pozycji i zagrać wysokie C. Mimo to staraj się ograniczać ruch ramienia do minimum. Nie musisz wykonywać żadnych gwałtownych ruchów.
Teraz pora na lewą rękę:
Arpeggia molowe mają zazwyczaj bardziej smutny, melancholijny charakter w porównaniu do arpeggiów durowych. Jeśli chcesz nauczyć się grać jazz na pianinie - a powinieneś/powinnaś! - nie ma wyjścia, musisz opanować granie arpeggiów. Powracają one w jazzie fortepianowym, jak i w muzyce klasycznej.
🎼Fortepian: jakie znaczenie mają gamy i arpeggia w muzyce?
Już pewnie rozumiesz, że gamy i arpeggia to nie tylko żmudne ćwiczenia. Stanowią one fundament, na którym zbudujesz budynek swoich umiejętności gry na pianinie. Pomogą Ci rozpoznawać wzorce dźwiękowe w nutach oraz identyfikować melodie. Nauka akordów fortepianowych i tonacji również będzie o wiele łatwiejsza.
Regularna praktyka gam przekłada się też bezpośrednio na sprawność, kiedy grasz pasaże na pianinie (pasaże pojawiają się w niezliczonych utworach klasycznych i jazzowych).
Aby rozwinąć swoją grę, spróbuj wsłuchać się (i zagrać) w arpeggia w Kanonie D-dur Pachelbela. Jeśli wolisz coś bardziej klasycznego, posłuchaj trzeciej części Sonaty Księżycowej Beethovena. To świetny sposób na kształcenie słuchu!
A może coś bardziej wymagającego? W utworze „Hallelujah” Leonarda Cohena słychać arpeggia na lewą rękę. Czy twoje ucho je wychwyci?
Zostało nam do omówienia jeszcze tylko tempo. Jak szybko grać gamy i arpeggia?
🎵Optymalne ustawienia metronomu
Pamiętam, że kiedy uczyłem się gry na fortepianie, dość szybko ogarnęła mnie monotonia. Tymczasem mój nauczyciel nalegał na irytująco wolne tempo metronomu. Jednak Ty również powinieneś/powinnaś tak zrobić, przynajmniej na początku.
Metronom to urządzenie wyznaczające stałe, równomierne tempo poprzez rytmiczne dźwięki lub sygnały wizualne, pomagając muzykowi utrzymać dokładny rytm podczas ćwiczeń. Tempo mierzy się w uderzeniach na minutę (bpm), a im wyższa wartość, tym szybsze tempo gry.
Daj sobie czas na wyrobienie dobrych nawyków gry na fortepianie. Zwracaj uwagę na formę i dopracuj palcowanie. Kiedy już solidnie opanujesz podstawy, możesz zacząć zwiększać tempo.
Co więcej, nie musisz siedzieć przy fortepianie, by budować szybkość. Palcowanie możesz ćwiczyć podczas spaceru, jazdy autobusem lub oglądania telewizji. Da się nawet pobrać wirtualną klawiaturę, by pomóc sobie w rozwijaniu sprawności manualnej. To świetne rozwiązanie, zwłaszcza jeśli domownicy nie chcą słuchać, jak godzinami ćwiczysz gamy.
Jednak kiedy siadasz do fortepianu / pianina, zacznij od ustawienia metronomu na wolne tempo. Gdy tylko poczujesz, że wyprzedzasz urządzenie, zwiększ jego prędkość o 10 uderzeń na minutę (bpm). A jeśli musisz się hamować, żeby dotrzymać kroku metronomowi, zacznij co tydzień zwiększać jego tempo o 10 bpm.
Rekomendujemy nagrywanie na video swoich sesji ćwiczeniowych. To świetny sposób, aby uchwycić płynność ruchów i rosnącą pewność siebie podczas gry. Będziesz też w stanie dostrzec błędy w technice i postawie, które mogą utrudniać grę lub powodować kontuzje.
Masz okazję, by zagrać w duecie z partnerem? Nie wahaj się, tak ocenisz swoje umiejętności.
Dzielenie ławki fortepianowej i granie w synchronizacji z drugą osobą to zupełnie inny poziom mistrzostwa gry, do którego mogą Cię doprowadzić opanowane gamy i arpeggia! Oto kolejny powód, by traktować gamy i arpeggia jako cenne ćwiczenia rozwijające umiejętności.
Opanowanie gamy C-dur to dopiero pierwszy krok w Twojej podróży z fortepianem. Gdy poczujesz się w niej pewnie, naturalnym kolejnym etapem będzie poznanie pozostałych tonacji durowych i molowych, a w tym świetnie pomoże Ci koło kwintowe. W przejrzysty sposób pokazuje pokrewieństwo między wszystkimi gamami i ułatwia zapamiętanie ich znaków przykluczowych (nie zapominaj też o pedałowaniu na pianinie!).
Recepta na sukces przy fortepianie? Regularna praktyka gam i arpeggiów, cierpliwość przy metronomie oraz odwaga w sięganiu po nowe tonacje - to właśnie one uczynią z Ciebie pewnego siebie, wszechstronnego pianistę.
Podsumuj za pomocą AI
Czy podobał Ci się artykuł? Oceń nas!
Loading...
