Zawsze kochałeś brzmienie jazzowego fortepianu? A może wszyscy mówili Ci, jak trudna jest nauka gry na jazzowym pianinie? Martwisz się, że nie będziesz tak szybki i zręczny jak Art Tatum lub, że nie opanujesz kanciastego stylu Theloniousa Monka?
Wierz lub nie, ale to jest najważniejsza lekcja i najbardziej fascynująca część jazzowej gry na fortepianie. Nie musisz być podobny do innych, grać jak inni lub brzmieć jak inni. Jazz to przede wszystkim improwizacja. Graj jazz, bo to idealny styl muzyczny jeśli chcesz się uwolnić od ograniczeń.
W rzeczywistości, im szybciej zaczniesz lekcje jazzowych improwizacji na pianinie (kurs online lub na żywo), tym lepiej. Aby pomóc Ci zacząć, omówimy:
- przerwy
- progresje 2-5-1
- akordy septymowe
- skalę bluesową
- granie ósemek
Taki układ oddaje naturalny postęp nauki: teoria pojedynczych dźwięków (interwały) → budowanie z nich akordów → skale do improwizacji → rytm i wykonanie → praktyka z prawdziwymi utworami. Większość nauczycieli właśnie tak prowadzi swoich podopiecznych na początku ich gry na pianinie.
Zanim zanurzysz się w świat jazzu dla początkujących, dobrze poznaj swój instrument. Musisz znać akordy i czytać nuty. Obejmuje to również rozpoznawanie symboli akordów i oznaczeń nutowych.
Rozważ zarezerwowanie lekcji gry na pianinie z prywatnym korepetytorem, który udzieli Ci spersonalizowanych wskazówek niezbędnych do jazzowych improwizacji.
To nie wszystko. Aby jazzowe piano nie miało przed Tobą tajemnic, musisz też znać i rozumieć teorię muzyki. Jeśli masz to wszystko opanowane, a w rękach trzymasz swój "Real Book" (polecam!), jesteś gotowy, aby zacząć naukę jazzu na fortepianie. Prawdę mówiąc, nie szukaj wymówek, bo nawet bez takiego podręcznika jesteś gotowy do działania.
"Real Book" to słynny zbiór standardów jazzowych z zapisem nut i akordów, powszechnie używany przez muzyków jazzowych na całym świecie. Ta książka miała pierwsze wydania w latach 70-tych ubiegłego wieku ("pirackie"), a kolejne opublikowano legalnie.
"Real Book" to coś więcej niż zbiór nut. Korzystanie z niego jest jak rytuał inicjacyjny każdego jazzmana; wspólny język, który pomaga muzykom z różnych krajów usiąść razem i zagrać ten sam standard bez wcześniejszych prób. Pamiętaj, że różne wydania mogą zawierać nieco odmienne wersje akordów czy tonacji i dlatego dobrze mieć świadomość, z której edycji korzystasz, ćwicząc dany utwór.
🎹Fortepian jazzowy w skrócie
Najważniejszą rzeczą, o której należy pamiętać w przypadku fortepianu jazzowego, są różne style. Fortepian jazzowy w stylu ragtime jest znacznie bardziej energiczny i żywy niż, powiedzmy, łagodny „kawiarniany”, grany w stylu smooth jazz. Ten ostatni charakteryzuje się zazwyczaj wolniejszym tempem oraz długo wybrzmiewającymi nutami (tu potrzeba wyczucia w użyciu pedału sustain, czyli podtrzymującego).
Niezależnie od tego, czy charakteryzuje się energią, czy płynnością, gra na fortepianie w stylu jazzowym jest wymagająca. Będziesz musiał wykorzystać znacznie więcej wiedzy z zakresu teorii muzyki, zwłaszcza jej bardziej złożonych aspektów.
To powinno skłonić Cię do zgłębiania jazzowych stylów gry na fortepianie już podczas pierwszych lekcji. Na tym etapie nauki teoria muzyki jest najważniejsza, zatem utwory jazzowe na pianino urozmaicą Twój kurs.
Opanowanie akordów i interwałów w jazzie fortepianowym jest tak ważne, że poświęciliśmy im osobne sekcje. Jednak palcowanie i tempo są uniwersalne i zastosujesz je w każdym gatunku muzycznym, w którym zechcesz grać.
Poświęćmy więc chwilę, aby omówić, jak te aspekty gry na fortepianie wpływają na grę jazzową. Poza tym wielu nauczycieli narzeka na brak dbałości uczniów o palcowanie. Ty, dzięki tej wiedzy, zyskasz uznanie na lekcji u swojego mistrza improwizacji.
Mimo że dłonie są lustrzanym odbiciem, w grze na fortepianie obowiązują zasady palcowania specyficzne dla prawej i lewej ręki. Na przykład, grając gamy płaskie, środkowy palec prawej ręki zawsze gra dźwięk B (Bb). Kciuk prawej ręki grałby wtedy C i F.
„Zasady” lewej ręki są o wiele bardziej rozbudowane i zależą od gamy, którą grasz. Jednak we wszystkich przypadkach piąte palce nigdy nie powinny krzyżować się z kciukami, a czwarty palec powinien krzyżować się z kciukiem tylko sporadycznie.
Opanowanie palcowania jest najważniejsze abyś osiągnął szybkość niezbędną dla pianisty jazzowego. Jeśli palcowanie kolejnego akordu zajmuje Ci pięć sekund lub dłużej, potrzebujesz znacznie więcej praktyki. Częścią tego problemu jest niepewność. Co to znaczy?
Uczniom gry na fortepianie trudno uwierzyć, że ich palce już nauczyły się właściwego ułożenia. Czują potrzebę patrzenia na swoje dłonie, co nieuchronnie spowalnia ich grę. Spójrz na dowolny film z jazzową grą na pianinie: muzycy rzadko patrzą na swoje dłonie, ponieważ są pewni swojego palcowania.
🎶Interwały dla łatwego jazzu na fortepian
Teraz, gdy już wiesz, na czym polega palcowanie, arpeggia i gamy (w kontekście jazzu fortepianowego), przejdźmy do interwałów. Jak wiadomo, interwał to przestrzeń między dwoma dźwiękami, która reprezentuje sposób, w jaki dźwięki są ze sobą powiązane. Ta relacja leży u podstaw harmonii melodycznej.
Opanowałeś już interwały? Jeśli tak, spróbuj tego ćwiczenia. Zacznij od środkowego C, a następnie przejdź w górę fortepianu w interwałach kwinty czystej : G, D, A, E i tak dalej. Ostatecznie dotrzesz do C, a jeśli masz dobre ucho, zauważysz, że wszystkie te nuty są ze sobą w harmonii.
Teraz powtórzmy ćwiczenie, ale w odwrotnej kolejności. Zacznij od najwyższego C i graj w dół klawiatury w interwałach kwint czystych. Ta sekwencja to C, F, Bb, Eb, Ab i tak dalej.
Tabela z konkretnymi przykładami ułatwi Ci szybkie skojarzenie nazwy z brzmieniem/odległością:
| ⏩Interwał | ⏩Przykład od C |
|---|---|
| Tryton | C-Ges |
| Tercja wielka | C-E |
| Tercja mała | C-Es |
| Kwarta czysta | C-F |
| Kwinta czysta | C-G |
| Septyma wielka | C-H |
| Septyma mała | C-B |
| Seksta wielka | C-A |
| Seksta mała | C-As |
Ten schemat czystych kwart i kwint leży u podstaw praktycznie każdego utworu jazzowego. Mówiąc dokładniej, gamy jazzowe, akordy, układy akordów i licki – czyli wzory melodyczne – to wszystko schematy interwałowe. Jeśli opanowałeś już 12 interwałów, powinieneś również umieć liczyć trytony, tercję wielką, tercję małą, septymę wielką / małą i sekstę wielką / małą.
Potrzebujesz więcej czasu na opanowanie liczenia interwałów? Ćwicz. Musisz to dobrze opanować, zanim przejdziemy do akordów w jazzie. Bez obaw, poczekamy na Ciebie.
🎼Progresja akordów fortepianowych jazzowych (akordy septymowe)
Witamy ponownie! Skoro jesteś już mistrzem liczenia interwałów, możesz zająć się akordami. W jazzie akordy mają wyjątkową cechę – prawie wszystkie są septymowe. Przeglądając swój "Real Book", przekonasz się, że łatwo je rozpoznać, ponieważ wszystkie kończą się siódemką (ciekawostek na temat pianina jest o wiele więcej).
Tak zwany akord septymowy to standardowa triada C-E-G, durowa lub molowa, z septymą na górze. C-E-G-H reprezentuje C-dur7 (Cmaj7). Akord c-moll7 to wówczas C-Es-G-B, a akord C-dominantowy7 (zapisany jako C7) to C-E-G-B.
Te trzy akordy występują w wielu utworach jazzowych na fortepian. Obok nich warto znać jeszcze trzy inne rodzaje akordów septymowych: C półzmniejszony (C-Es-Ges-B), C zmniejszony (C-Es-Ges-Heses*) oraz C molowo-durowy (C-Es-G-H).
*Heses to podwójnie obniżone H (dźwięk enharmonicznie równy A), które w praktyce muzycy często zapisują po prostu jako "A" dla uproszczenia.
Tak, to wszystko brzmi skomplikowanie dla początkujących, dlatego spójrz na tabelę:
| 🔴Nazwa akordu (PL) | 🟢Zapis (ENG) | 🟠Dźwięki |
|---|---|---|
| C-dur7 | Cmaj7 | C-E-G-H |
| c-moll7 | Cm7 | C-Es-G-B |
| C-dominantowy7 | C7 | C-E-G-B |
| C-półzmniejszony7 | Cm7b5 | C-Es-Ges-B |
| C-zmniejszony7 | Cdim7 | C-Es-Ges-Heses |
| C-molowo-durowy7 | CmMaj7 | C-Es-G-H |
Uwaga: powyższa tabela wykorzystuje polską notację dźwięków (H = dźwięk naturalny, B = obniżony o pół tonu). Jeśli sięgniesz po zagraniczny Real Book, akordy będą tam zapisane w notacji międzynarodowej (np. Cmaj7 = C-E-G-B, gdzie "B" oznacza dźwięk naturalny) i dlatego warto znać oba systemy.
Ale pianiści jazzowi to dość ekscentryczna grupa. Lubią trochę urozmaicić grę, wykorzystując progresję 2-5-1 – D-G-C. Ten element teorii muzyki pojawia się w każdym utworze jazzowym, jaki kiedykolwiek słyszałeś, i we wszystkich, których jeszcze nie słyszałeś. Akord Cmaj7, o którym właśnie czytałeś, jest wynikiem progresji 2-5-1. G-H-D-F reprezentuje akord G7, a D-F-A-C to akord Dm7.
Warto również zauważyć, że progresja 2-5-1 jest często zapisywana cyframi rzymskimi: ii-V-I. Właśnie tak najczęściej można ją znaleźć w "Real Bookach". Ćwicząc te akordy i progresje fortepianowe jazzowe graj wszystkie akordy z każdego z 12 dźwięków. Pamiętaj jednak o interwałach, ponieważ nigdy nie zagrasz duetu z partnerem, jeśli nie opanujesz interwałów i progresji akordów.
Znasz już budowę akordów septymowych, więc możemy przejść do tego, jaką skalę na nich grać/improwizować.
Skala bluesowa na pianinie w jazzie fortepianowym
Skoro masz już opanowane interwały i akordy septymowe, teraz kolejna lekcja: czas na kolejny fundament jazzowego brzmienia — skalę bluesową.
Skala bluesowa C to sześć dźwięków: C, Es, F, Ges, G, B. Zauważ, że to w zasadzie pentatonika molowa (C, Es, F, G, B) z dodanym jednym, kluczowym dźwiękiem - Ges - nazywanym "blue note". To właśnie ten dźwięk odpowiada za charakterystyczne, "wyjące" brzmienie bluesa i jazzu; leży dokładnie pomiędzy kwartą a kwintą skali i tworzy napięcie, które później rozwiązuje się na sąsiednich dźwiękach.
Największą zaletą skali bluesowej jest jej uniwersalność. Możesz zagrać ją niemal nad każdym akordem w progresji bluesowej czy jazzowej i będzie brzmiała dobrze. Z tego względu jest to jedna z pierwszych skal, których uczą się początkujący improwizatorzy.
Ćwicz ją tak samo jak wcześniej ćwiczyłeś interwały: zacznij od C, przejdź przez wszystkie 12 tonacji, a z czasem zacznij eksperymentować z rytmem i akcentowaniem poszczególnych dźwięków, zamiast grać je monotonnie w górę i w dół klawiatury.
Granie ósemek, czyli swing feel
Próbowałeś zagrać jazzowy utwór dokładnie tak, jak zapisano go w nutach, i brzmiał on... dziwnie sztywno? Prawdopodobnie zabrakło mu "magii" czyli swingu.
W muzyce klasycznej ósemki gra się równo, każda trwa dokładnie tyle samo. W jazzie jest inaczej. Pierwsza ósemka w parze jest grana nieco dłużej, a druga krócej. W ten sposób powstaje charakterystyczny, "kołyszący" rytm (stąd nazwa "swing").
Najprościej można to sobie wyobrazić jako triolę, w której łączy się dwie pierwsze nuty w jedną, dłuższą, a trzecia zostaje krótka: long-short, long-short, przez cały utwór.
Wolniejsze, bardziej liryczne kawałki (jak wspomniany wcześniej "Round Midnight") mają zwykle subtelniejszy swing, podczas gdy szybszy, energiczny ragtime czy bebop wymaga znacznie wyraźniejszego "kołysania".
Co ważne, nuty prawie nigdy nie pokazują tego bezpośrednio w zapisie. Zazwyczaj na początku utworu znajdziesz jedynie dopisek "swing" lub "swing feel", a resztę musisz wyczuć ze słuchu, słuchając nagrań i naśladując wykonawców.
Podobnie jak w przypadku pedałowania, o którym pisaliśmy wcześniej — granie ósemek w jazzie to więcej kwestia wyczucia i osłuchania niż ścisłego trzymania się nut. I tak jak tam, najlepszym nauczycielem będzie tutaj Twoje własne ucho.
Granie ósemek (swing) "domyka" wszystkie elementy techniczne (interwały → akordy → skale → rytm). Teraz pora przejść do praktycznego zastosowania w konkretnych utworach.
🎵Jazz na pianinie: łatwe utwory
Skoro już automatycznie liczysz interwały i opanowałeś akordy oraz progresję ii-V-I, pewnie potrzebujesz kilku fajnych utworów na dobry początek. Twój "Real Book" powinien zawierać bogaty wybór, w tym utwory Duke'a Ellingtona i prawdopodobnie także Dave'a Brubecka. Chcesz spróbować czegoś spoza podręcznika?
Oto nasze propozycje na lekcje gry standardów jazzowych:
"On a Clear Day (You Can See Forever)" Burtona Lane'a
W jego łatwe, optymistyczne brzmienie wplecione są elementy swingu.
Znajdziemy w nim iskrzące melodie fortepianowe, niezwykle przyjemne w graniu, oraz porywającą, wręcz odurzającą sekcję rytmiczną.
"Waltz for Debby" Billa Evansa
Nie jest szczególnie skomplikowany, ale za to przejmująco piękny.
Nawet doświadczeni pianiści jazzowi wracają do niego raz po raz, bo melodia po prostu nie daje im spokoju. Jest też dość łatwy do zagrania.
"Dolphin Dance” Herbiego Hancocka
Nikt nie twierdzi, że trzeba się uczyć tylko łagodnych brzmień.
Jeśli chcesz sprawdzić swoje progresje akordów, spróbuj tego utworu. Jak ten morski ssak, ta piosenka jest nieprzewidywalna i dzika, z okazjonalnymi zwolnieniami, ale niezmienną w swojej melodii.
„'Round Midnight” Theloniousa Monka
Przy tym utworze dasz odpocząć dłoniom.
Ta piosenka ma również mocną melodię, choć nie jest tak złożona jak „Dolphin Dance”.
"All the Things You Are" i "Dream a Little Dream of Me"
Możesz postawić na klasykę: wszystko, w czym Ella Fitzgerald wykorzystała swój głos, może Ci się spodobać.
"All the Things" ma szybkie progresje akordów, które nieco utrudniają grę, podczas gdy "Dream" jest nieco spokojniejszy.
"Misty" Errolla Garnera
Garner był jednym z najlepszych pianistów jazzowych i kompozytorów swoich czasów.
Jego styl nawiązywał do techniki gry stride dawnych mistrzów fortepianu. Dodał jednak swój własny styl, aby stworzyć jedne z najbardziej płynnych utworów, jakie można ćwiczyć. Spróbuj swoich sił w "Misty" aby poprawić liryczną jakość swojej gry.
„Autumn Leaves” Josepha Kosmy
Temu utworowi daleko do ponurego obrazu rozmokłych, opadłych liści; przypomina raczej trzeszczące, brązowe łupiny tańczące na rześkim wietrze.
To popularny standard, którego powinien nauczyć się każdy początkujący pianista jazzowy. Nie tylko dlatego, że zawiera wiele progresji akordowych; po prostu uosabia wszystko, co trzeba wiedzieć o grze na fortepianie.
Kurs jazzu online lub w realu to podróż, która opiera się na solidnych fundamentach teorii muzyki, od opanowania palcowania, gam i arpeggiów, przez wyczucie interwałów, aż po budowanie akordów septymowych i rozpoznawanie wszechobecnej progresji 2-5-1.
Szybko przekonasz się na kolejnej lekcji gry na pianinie, że skala bluesowa dodaje temu wszystkiemu charakterystyczny, emocjonalny koloryt, a wyczucie swingu w graniu ósemek sprawia, że utwór zaczyna "oddychać". Tego nie da się w pełni wyczytać z nut, a jedynie wypracować poprzez słuchanie i praktykę.
Ostatecznie jednak jazz to nie tylko zbiór reguł do opanowania, ale jak powie Ci wielu nauczycieli, to przede wszystkim przestrzeń do improwizacji i budowania własnego, unikalnego brzmienia. Dlatego sięgnij po swój podręcznik i praktykuj, praktykuj, praktykuj np. grając "Autumn Leaves" czy "Misty". Teoria, którą znasz z lekcji, nabierze życia pod Twoimi palcami.
Podsumuj za pomocą AI
Czy podobał Ci się artykuł? Oceń nas!
Loading...
