Pianino i fortepian to fascynujące instrumenty, zarówno pod względem ich tajników, jak i samej gry. Przez trzy wieki swojej historii fortepian zainspirował wielkie nowości w muzyce.
Pianino jest jednym z najbardziej urzekających, a zarazem zagadkowych instrumentów. Ma struny, więc z technicznego punktu widzenia, należy do tej samej kategorii co gitary, harfy i skrzypce. Jednak ponieważ to młoteczki uderzają w struny (w momencie naciśnięcia klawiszy przez grającego), można je równie dobrze uznać za instrument perkusyjny. Czy logiczne jest zaliczanie fortepianu do tej samej rodziny co bębny, bonga i ksylofony?
Kordofon to każdy rodzaj instrumentu muzycznego, którego dźwięk powstaje w wyniku drgań strun. Mamy więc jasność: fortepiany należą do tej samej rodziny co gitary i skrzypce. Jednak zamiast zaledwie sześciu lub dwunastu strun, fortepiany mogą mieć nawet 240 strun (standardowo obudowa kryje ok. 230 strun).
- Pianino i fortepian różnią się głównie układem strun i mechanizmem (pionowy kontra poziomy), co przekłada się na kompaktowość pianina i lepszą kontrolę dynamiki fortepianu, jednak podstawy nauki gry są na obu instrumentach niemal identyczne.
- Nauka gam i arpeggiów, choć często uznawana za żmudną, jest szalenie ważna dla rozwoju słuchu, techniki palcowania oraz koordynacji rąk.
- Prawidłowe stosowanie pedałów opiera się bardziej na słuchaniu i wyczuciu niż na ścisłym trzymaniu się zapisu nutowego, ponieważ brzmienie zależy od instrumentu i pomieszczenia.
- Gra jazzowa na fortepianie wymaga solidnych podstaw teorii muzyki – znajomości znaków przykluczowych, notacji akordów i progresji akordowych (zwłaszcza progresji 2-5-1), a to czyni ją naturalnym kierunkiem rozwoju dla początkujących pianistów.
- Duety fortepianowe na jednej klawiaturze to wyjątkowe wyzwanie muzyczne, wymagające nie tylko techniki, ale przede wszystkim umiejętności dopasowania stylu gry do partnera.
Kwestia klasyfikacji pianina / fortepianu to tylko jedna z wielu ciekawostek, które poznasz już za chwilę. Oczywiście pianiści nie muszą wiedzieć, jak zbudowane są fortepiany ani w jaki sposób powstają ich wspaniałe dźwięki.
Posługujemy się dźwiękami, aby tworzyć muzykę, tak jak posługujemy się słowami, aby tworzyć język.
Fryderyk Chopin
Skupimy się więc na faktach dotyczących gry na fortepianie, które powinien poznać każdy początkujący pianista:
- w jaki sposób nawet najprostsze ćwiczenia fortepianowe pomagają rozwijać technikę gry,
- do czego służą pedały fortepianu i jak najlepiej ich używać,
- dlaczego niektóre rodzaje muzyki mogą pomóc w doskonaleniu gry na instrumencie,
- jak gra w duecie przynosi korzyści obu muzykom.
Na początek kilka słów o tym, co z pewnością intryguje wielu początkujących muzyków lub po prostu osoby ciekawe świata.
👉 Fortepian to instrument, w którym struny są rozciągnięte poziomo, a cała konstrukcja ma kształt skrzydła.
👉 Pianino ma struny umieszczone pionowo wewnątrz prostokątnej obudowy (oszczędzamy sporo miejsca).
👉 Dzięki poziomemu układowi mechanizmu fortepiany dają zwykle lepszą kontrolę nad dynamiką i szybszy powrót młoteczków (doceniają to zaawansowani pianiści i wykonawcy koncertowi).
👉 Pianina są za to tańsze, bardziej kompaktowe i chętniej wybierane do domów oraz na potrzeby nauki gry przez początkujących.
Interesuje Cię, kiedy zbudowano pierwszy fortepian i kto go skonstruował? Odpowiedzi brzmią: „na początku XVIII wieku” i „Bartolomeo Cristofori”. Tego typu informacje mogą być satysfakcjonujące intelektualnie, jednak nie przyczynią się do rozwoju Twojej gry na pianinie. Przejdźmy więc do faktów dotyczących fortepianu, które pomogą Ci doskonalić umiejętności.
🎹 Fakty dotyczące grania gam i arpeggiów
Praktycznie każdy początkujący pianista narzeka na ilość czasu, którą musi poświęcać na ćwiczenie gam. Coś w tym jest, bo startujący gitarzyści od razu przechodzą do budowania akordów. "Zieloni" perkusiści już na pierwszych lekcjach wygrywają proste rytmy. Dlaczego więc nauka grania nawet najprostszych utworów na pianinie zajmuje tak dużo czasu?
Nie umniejszamy złożoności innych instrumentów ani bogactwa brzmień, które można z nich wydobyć. Po prostu nauka gry na pianinie wymaga znacznie większej wytrwałości i wysiłku. Granie gam – a później arpeggiów – to nie tylko ćwiczenia, które zanudzą Cię na śmierć. Są one cenne, ponieważ trenują słuch, pomagają opanować prawidłowe palcowanie oraz utrwalają właściwą postawę i technikę gry.
Poza tym nie grasz w kółko tych samych nut, nawet jeśli tak jest zapisane w partyturze. Poruszasz się po klawiaturze w górę i w dół, odkrywasz relacje między nutami w poszczególnych oktawach. Uczysz się interwałów i sposobu ich liczenia. Trenujesz też swoje dłonie, by wykonywały skoordynowane ruchy, niezależnie od siebie.
Dlatego uważamy, że opanowanie gam i arpeggiów jest najważniejszym elementem gry na fortepianie. Oczywiście można grać na pianinie ze słuchu, bez formalnego szkolenia, tak jak robi to wielu perkusistów i gitarzystów z amatorskich, garażowych zespołów. Jednak na dłuższą metę taka nauka gry na pianinie poważnie ograniczy twoje umiejętności. A ryzyko kontuzji byłoby znacznie większe.
W praktyce nauka gry na pianinie i fortepianie jest bardzo podobna. Układ klawiszy, palcowanie, nuty i podstawowa technika są identyczne na obu instrumentach, więc początkujący może zacząć na pianinie bez żadnej straty.
Mechanizm fortepianu pozwala szybciej powtarzać ten sam dźwięk bez pełnego puszczenia klawisza, co jest ważne np. w szybkich pasażach czy trylach. Fortepian daje też zwykle szerszą paletę dynamiczną i subtelniejszą kontrolę nad barwą dźwięku (uczysz ucho wrażliwości na niuanse).
Początkujący najchętniej wybierają pianino. Jednak wielu nauczycieli zaleca, by uczeń na pewnym etapie (zwykle średniozaawansowanym) choć od czasu do czasu zasiadł przy fortepianie.
🎶 Co warto wiedzieć o pedałowaniu na fortepianie
Pedały fortepianowe to kolejny powód, dla którego prawidłowe ułożenie palców (palcowanie) i forma są tak ważne w grze na pianinie.
Wielu początkujących pianistów zastanawia się, dlaczego fortepiany mają te miedziane elementy i jak należy ich używać. Całymi godzinami ćwiczysz gamy, a nigdy nie były w użyciu; po co więc korzystać z pedałów podczas grania utworu?
Ogólnie rzecz biorąc, pedały te modyfikują brzmienie instrumentu, co uznaje się za integralną część jego możliwości muzycznych. W pierwszych fortepianach pianiści posługiwali się pokrętłami, aby uzyskać określony efekt brzmieniowy. Później pokrętła zastąpiono dźwignią, którą pianista uruchamiał kolanem (tzw. dźwignia kolanowa). W ten sposób muzyk np. unosił tłumiki i wydłużał brzmienie dźwięków. Ostatecznie - na przełomie XVIII/XIX wieku - konstruktorzy zdecydowali się na pedały.
Twój instrument może mieć dwa lub trzy pedały. Fortepiany dwupedałowe są bardziej popularne w Europie, a w innych częściach świata muzycy preferują instrumenty trzypedałowe.
Trzeci pedał (środkowy) nazywa się sostenuto. Przedłuża on dźwięki grane w momencie naciśnięcia pedału.
Skrajnie lewy pedał to pedał „miękki”, czyli una corda. Zmniejsza siłę, z jaką młoteczki uderzają w struny. Doświadczony pianista osiąga ten sam efekt, naciskając klawisze nieco delikatniej, dlatego wielu pianistów nie używa tego pedału.
Najczęściej używany jest pedał po prawej stronie; odciąga on wszystkie tłumiki od wszystkich strun.
Co warto wiedzieć o pedałach fortepianu? Ich prawidłowe używanie to bardziej kwestia słuchania niż grania. Nuty często zawierają zapis pedałów, choć jest to raczej sugestia niż wymóg.
| Pedał | Pozycja | Nazwa | Działanie |
|---|---|---|---|
| Lewy | Skrajnie lewy | Una corda (pedał miękki) | Zmniejsza siłę uderzenia młoteczków |
| Środkowy | Środkowy | Sostenuto | Przedłuża dźwięki grane w momencie naciśnięcia |
| Prawy | Skrajnie prawy | Sustain (pedał tłumika) | Odciąga tłumiki od wszystkich strun |
Brzmienie fortepianu zależy od wielu czynników, w tym od otoczenia, w którym grasz, oraz od typu instrumentu, na którym grasz. Właśnie dlatego pedałowania nie da się po prostu wyczytać z nut; wymaga ono ciągłej uważności i wyczucia, dostosowanego do konkretnego pianina i pomieszczenia. To sprawia, że pedałowanie jest drugą najważniejszą rzeczą, jaką musisz wiedzieć o fortepianie.
Fortepiany i pianina zazwyczaj kojarzą się laikom z muzyką klasyczną (poważną). Jednak to instrument, do którego chętnie siadają muzycy kochający inne brzmienia.
🎼 Dlaczego warto uczyć się gry na fortepianie jazzowym
Jeśli kiedykolwiek zobaczysz pianistę jazzowego, który daje upust swojej pasji, prawdopodobnie zauważysz, jak często używa pedałów fortepianu. Muzyka jazzowa może charakteryzować się bardzo wyrafinowaną frazą. Przejście od jednego fragmentu do drugiego byłoby trudne, gdyby pianista nie potrafił utrzymać ostatnich zagranych nut.
Smooth jazz również korzysta z utrzymujących się efektów rozważnego użycia pedałów. Ale to nie dlatego nauka gry na fortepianie w stylu jazzowym jest ważna. Ten rodzaj gry na pianinie opiera się w dużej mierze na teorii muzyki. Zatem, aby grać na fortepianie jazzowym, musisz rozumieć znaki przykluczowe, notację akordów i progresje akordowe.
Czy to nie zbieg okoliczności? Początkujący pianista poświęca mnóstwo czasu na naukę teorii muzyki. Ma zatem sens, aby każdy, kto dopiero zaczyna przygodę z fortepianem, spróbował swoich sił w graniu jazzu. Im szybciej to zrobi, tym szybciej zastosuje w praktyce wszystko, czego uczy się na lekcjach solfeżu.
Solfeż to metoda i zestaw ćwiczeń, których celem jest kształcenie słuchu muzycznego oraz umiejętności czytania i zapisu nut. Dzięki solfeżowi pianista czyta nuty szybciej i pewniej, rozpoznaje tonacje i znaki przykluczowe niemal automatycznie, słyszy błędy, zanim zobaczy je w nutach oraz łatwiej gra ze słuchu i improwizuje.
Pomimo tego, że w grze na pianinie jazzowym kładzie się duży nacisk na progresje akordowe, najważniejsza jest spontaniczność. Gdy tylko opanujesz liczenie interwałów i progresję 2-5-1, możesz zacząć zgłębiać styl jazzowy. Ta konkretna progresja leży u podstaw praktycznie każdej kompozycji jazzowej (jeżeli się nad tym zastanawiasz).
Dodatkową korzyścią z grania utworów jazzowych, jest to, że poprawiają palcowanie i zwiększanie szybkości pianisty. Nawet w smooth jazzie zdarzają się momenty wymagające zawrotnej pracy palców. Ćwiczenie takich utworów znacznie poprawi Twoją sprawność manualną i płynność gry. Nie próbuj jednak naśladować innych pianistów, odkryj własne brzmienie.
🎵 Fakty o duetach fortepianowych
Muzyka jazzowa to zasadniczo muzyka zespołowa, podobnie jak gra w duecie na fortepianie. Duety fortepianowe przybierają różne formy, a jedną z nich jest połączenie fortepianu z innym instrumentem (może to być nawet inne pianino). My jednak skupmy się na duecie fortepianowym, w którym dwóch pianistów gra na tej samej klawiaturze.
Jak zapewne wiesz, standardowy fortepian ma dość długą klawiaturę z 88 klawiszami. Z dwoma graczami na ławiefortepianowej, ten na basie gra tak zwaną secondo. Gracz na sopranach gra primo. Z tych dwóch, secondo stanowi największe wyzwanie.
Czy na pewno? Większość kompozycji fortepianowych zakłada, że lewa ręka gra akordy, podczas gdy prawa prowadzi melodię. Podobny podział występuje w duetach fortepianowych, jednak te utwory są tak zaaranżowane, aby obaj pianiści mieli równy udział w grze.
Jednak nie to jest najciekawsze jeśli chodzi o grę na pianinie w duecie.
Granie duetu fortepianowego nie jest trudne pod względem technicznym – nawet początkujący pianiści potrafią grać duety. Prawdziwym wyzwaniem jest dopasowanie się do stylu gry partnera.
Ekspresja muzyczna duetu jest wyjątkowa; żadni dwaj pianiści nie chcą przekazać poprzez muzykę dokładnie tego samego. Dlatego jednym z największych wyzwań dla duetów jest znalezienie partnerów, których styl gry i podejście do muzyki dobrze się uzupełniają.
Jednak nawet to nie wystarczy, aby dobrze zagrać duet fortepianowy. Ty i twój partner musicie wspólnie zdecydować, kto zagra którą partię, a kto obsłuży pedały. Musicie dobrze nauczyć się utworu i słuchać, jak gra go wasz muzyczny druh.
Mimo wszystko wciąż nie dotarliśmy do najważniejszego faktu dotyczącego grania duetów na fortepianie. Jak wspomniano wcześniej, granie w duecie nie jest ani rzadkością, ani szczególnym wyzwaniem. Jednak granie duetu na tym samym instrumencie w tym samym czasie jest czymś niezwykłym.
Zastanów się przez chwilę: czy widziałeś kiedyś dwóch gitarzystów grających jednocześnie na jednej gitarze?
W ciągu trzech stuleci od wynalezienia fortepianu konstruktorzy instrumentów, kompozytorzy i muzycy odkrywali nowe sposoby wydobywania dźwięku. Duety fortepianowe nie są nowym zjawiskiem; pojawiły się wkrótce po skonstruowaniu pierwszego fortepianu. Niektóre z najbardziej kreatywnych umysłów muzycznych skomponowały utwory na duet fortepianowy. To sprawia, że jeżeli interesują Cię ciekawostki o pianinie, zwróć uwagę na dwóch muzyków grających na tym samym instrumencie.
Podsumuj za pomocą AI
Czy podobał Ci się artykuł? Oceń nas!
Loading...
