Jeśli jesteś absolwentem filologii polskiej lub uczęszczałeś na inne wyższe studia w Polscei, istnieje duże prawdopodobieństwo, że zetkniesz się z dość szeroką gamą tak zwanych klasyków literatury. Co więcej, jeśli jesteś zapalonym czytelnikiem, być może odkryłeś jeszcze ważniejsze dzieła wielu międzynarodowych autorów, które przez lata pomogły ukształtować różne gatunki literatury.

Natomiast poniżej prezentujemy kilka przykładów z listy stu najważniejszych polskich książek według Polskiego Radia:
  • Maria Dąbrowska „Noce i dnie”,
  • Tadeusz Dołęga-Mostowicz „Kariera Nikodema Dyzmy”,
  • Witold Gombrowicz „Ferdydurke”,
  • Zbigniew Herbert „Pan Cogito”,
  • Gustaw Herling-Grudziński „Inny świat”,
  • Stanisław Lem „Solaris”,
  • Sławomir Mrożek „Tango”,
  • Zofia Nałkowska „Medaliony”,
  • Stefan Żeromski „Przedwiośnie”.

Wyboru dokonali wybitni literaturoznawcy: Maciej Urbanowski z Uniwersytetu Jagiellońskiego, Krzysztof Dybciak – członek Rady Sztuki przy Ministerstwie Kultury i Sztuki, Dariusz Nowacki z Uniwersytetu Śląskiego, Jarosław Klejnocki – dyrektor warszawskiego Muzeum Literatury i wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego oraz Krzysztof Koehler – dyrektora programowego Instytutu Książki. Pieczę nad całością sprawował pomysłodawca projektu: Mariusz Cieślik, wicedyrektor Trójki.

Panowie przygotowali listę bardzo poprawną, w dużej mierze zbieżną z kanonem lektur omawianych w polskich szkołach, co w zasadzie nie zaskakuje.

Brakuje natomiast na liście powiewu świeżości – zbyt mało uwagi jej autorzy poświęcili literaturze bardziej współczesnej, wśród której również znajdują się pozycje ważne. Ot choćby nie znalazło się na niej miejsce dla ani jednej powieści Olgi Tokarczuk, która  została nagrodzona prestiżową brytyjską The Man Booker International Prize oraz walczyła o równie ważną amerykańską National Book Award, a nawet przyznano jej Nagrodę Nobla. Literatura gatunkowa również została potraktowana po macoszemu. Wystarczy wspomnieć, że fantastykę reprezentuję jedynie Solaris Lema, a być może warto byłoby w jakiś sposób wyeksponować Wiedźmina Andrzeja Sapkowskiego, który przecież w latach dziewięćdziesiątych przetarł szlak dla polskich pisarzy fantasy.

gran canaria hiszpania
Zdjęcia do serialu zrealizowano w Budapeszcie (Węgry), na wyspach Gran Canaria i La Palma (Hiszpania), Nowym Jorku (Nowy Jork, USA) oraz w Podzamczu (Polska). (Źródło: Unsplash)

Ponieważ nowoczesne gadżety są łatwo dostępne, a programy telewizyjne są cyfrowo ulepszane, tematy science fiction i fantasy wydają się mniej naciągane niż w poprzednich dekadach. Być może wyobraźnia czytelników jest tak zaawansowana w tej nowoczesnej epoce technologicznej, że czują, że mogą odnieść się do tego typu historii, stąd ich stale rosnąca popularność?

Dostępni najlepsi nauczyciele
Karol
5
5 (5 oceny)
Karol
zł140
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Szymon
5
5 (5 oceny)
Szymon
zł50
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Polina
Polina
zł32
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Magdalena
Magdalena
zł50
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Ewa
5
5 (2 oceny)
Ewa
zł40
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Jarosław
5
5 (44 oceny)
Jarosław
zł50
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Dominika
5
5 (7 oceny)
Dominika
zł80
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Krzysztof
5
5 (4 oceny)
Krzysztof
zł50
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Emilia
5
5 (5 oceny)
Emilia
zł70
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Rafał
5
5 (5 oceny)
Rafał
zł80
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Javier
5
5 (8 oceny)
Javier
zł100
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Daria
Daria
zł40
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Joanna
5
5 (1 oceny)
Joanna
zł100
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Piotr
5
5 (1 oceny)
Piotr
zł30
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Maciej
5
5 (1 oceny)
Maciej
zł75
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Agata
5
5 (2 oceny)
Agata
zł50
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Karol
5
5 (5 oceny)
Karol
zł140
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Szymon
5
5 (5 oceny)
Szymon
zł50
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Polina
Polina
zł32
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Magdalena
Magdalena
zł50
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Ewa
5
5 (2 oceny)
Ewa
zł40
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Jarosław
5
5 (44 oceny)
Jarosław
zł50
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Dominika
5
5 (7 oceny)
Dominika
zł80
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Krzysztof
5
5 (4 oceny)
Krzysztof
zł50
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Emilia
5
5 (5 oceny)
Emilia
zł70
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Rafał
5
5 (5 oceny)
Rafał
zł80
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Javier
5
5 (8 oceny)
Javier
zł100
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Daria
Daria
zł40
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Joanna
5
5 (1 oceny)
Joanna
zł100
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Piotr
5
5 (1 oceny)
Piotr
zł30
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Maciej
5
5 (1 oceny)
Maciej
zł75
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Agata
5
5 (2 oceny)
Agata
zł50
/h
Gift icon
1-sza lekcja za darmo!
Zaczynajmy

Czym jest „klasyczna” polska literatura?

Definicja klasycznej literatury może być przedmiotem gorącej debaty; możesz otrzymać szeroki wachlarz odpowiedzi w zależności od doświadczenia osoby, którą pytasz na dany temat. Istnieją jednak pewne założenia, które łączy klasyka w kontekście książek i literatury.

Czym jest literatura klasyczna? Jest to zestaw książek, które przetrwały próbę czasu i dowiodły swojej wartości w zmiennych okolicznościach. Chociaż pozycje klasyczne powstawały w różnych epokach i portretowały wielorakie obyczaje społeczne, ukazane w nich opowieści zdołały przekroczyć ciasne ramy czasowo-przestrzenne i potwierdzić swoje uniwersalne walory. Z tego punktu widzenia tego rodzaju książki stanowią rezultat zaawansowanej selekcji, która pozwoliła na przetrwanie wyłącznie najlepszym.

Czy Ty też chcesz lepiej doświadczyć korzyści płynących z czytania? Wyszukaj korepetycje z języka polskiego na Superprof.

Literatura klasyczna jest wyrazem życia, prawdy i piękna. Musi być wysokiej jakości artystycznej, przynajmniej na czas, w którym została napisana. Chociaż różne style pojawią się i znikną, klasyk można docenić za jego konstrukcję i sztukę literacką. Dziś może nie być bestsellerem ze względu na tempo i przestarzały język, ale można się z niego uczyć i inspirować jego prozą.

Wielkie dzieła literackie dotykają czytelników do samego rdzenia, częściowo dlatego, że integrują tematy zrozumiałe dla czytelników z różnych środowisk i poziomów doświadczenia. Na przykład tematy miłości, nienawiści, śmierci, życia i wiary dotykają niektórych z naszych najbardziej podstawowych reakcji emocjonalnych.

Możesz przestudiować klasykę i odkryć wpływy innych pisarzy i innych wielkich dzieł literackich. Oczywiście jest to częściowo związane z uniwersalnym urokiem klasyki. Mimo to klasyków zawsze kieruje historia idei i literatury, czy to nieświadomie, czy specjalnie opracowana w tekście.

Podobnie klasyka zainspiruje innych pisarzy, którzy przyjdą później, i możesz prześledzić, jak wpłynęli na dzieła w swoim czasie i na przestrzeni następnych dziesięcioleci, a nawet stuleci.

Te cechy klasycznej literatury sprawiają, że nadają się one do badań. Podczas gdy młodsi uczniowie mogą uznać je za mniej dostępne, starszych uczniów i dorosłych można oświecić, czytając je w ramach formalnej nauki, klubu książki lub ciągłego czytania. Aby wprowadzić młodszych czytelników w klasykę, spróbuj użyć wersji komiksów, wydań uproszczonych dla młodszych czytelników lub adaptacji filmowych.

Kilka klasycznych powieści w pigułce

Granica

Nie wspomniana powyżej, choć wymieniona w liście stu klasyków powieść Zofii Nałkowskiej. Wydana po raz pierwszy w 1935 roku.

Początkowo jej tytuł miał brzmieć Schematy, autorka odeszła jednak od tego pomysłu na rzecz Granicy. Powieść została napisana w stylu retrospektywnym. Napisana w okresie międzywojennym, porusza istotne wówczas problemy społeczne, takie jak aborcja, czy problemy gospodarcze.

Młody Zenon Ziembiewicz, pochodzący ze szlacheckiej, niezbyt zamożnej rodziny wyjeżdża do miasta, aby tam się uczyć. W mieście poznaje Elżbietę Biecką, pochodzącą z bogatej rodziny, wychowywaną jednak przez ciotkę. Następnie wyjeżdża do Paryża, gdzie pobiera dalszą edukację. Po powrocie do kraju, w rodzinnej miejscowości poznaje Justynę Bogutównę, córkę kucharki, która pracuje w folwarku za tyle, co zje. Oboje są sobą zafascynowani, przeżywają krótki romans.

Zenon wraca do miasta, gdzie oświadcza się Elżbiecie. Justyna zmuszona do podróżowania chorobą matki także udaje się do tego samego miejsca. Kochankowie z Boleborzy spotykają się przypadkiem na ulicy, ich romans odżywa na nowo. Dowiaduje się o tym Elżbieta, która postanawia zostawić Zenona; ten chce jej powrotu, oferuje Justynie pomoc finansową. Nie ma na myśli aborcji, jednakże Justyna tak to odbiera i usuwa ciążę. Elżbieta nic o tym nie wie, jej dobroczynność pozwala na opiekę nad Justyną. Młoda chłopka jest załamana ze względu na popełniony czyn. W tym samym czasie kariera Zenona ciągle się rozwija, syn ziemianina zostaje prezydentem miasta. Justyna postanawia go okaleczyć, przychodzi do jego biura, gdzie przy pomocy żrącej substancji oślepia go. W końcu Zenon popełnia samobójstwo, strzelając sobie z rewolweru w usta.

Nie pozwól, aby te wspaniałe historie pozostały nieprzeczytane z powodu powolnego czytania; naucz się czytać szybciej! Wyszukaj korepetycje język polski na Superprof.

kobieta z rozmazanym makijażem trzymająca kartkę z narysowanym uśmiechem
Powieść Zofii Nałkowskiej porusza problemy społeczne, takie jak aborcja, czy problemy gospodarcze. (Źródło: Unsplash)

Trylogia Sienkiewicza

Cykl powieści historycznych autorstwa Henryka Sienkiewicza, które publikowane były w latach 1884–1888. Ich akcja toczy się na terenach I Rzeczypospolitej pod koniec pierwszej i w drugiej połowie XVII wieku.

W skład Trylogii wchodzą:

  • Ogniem i mieczem (1884)
  • Potop (1886)
  • Pan Wołodyjowski (1888)

Powodem napisania Trylogii było przekonanie pisarza o znaczeniu tradycji dla ugruntowania świadomości narodowej. Cykl ten powstał, kiedy Polska znajdowała się pod zaborami, a zaborcy coraz bardziej nasilali procesy wynaradawiania. Autor pragnął przywrócić godność narodowi i pisać, jak sam się wyraził „dla pokrzepienia serc”, o czasach, kiedy patriotyzm Polaków uratował zagrożoną ojczyznę.

Obszerne fragmenty Sienkiewiczowskiej Trylogii były publicznie odczytywane w 2014 podczas społecznej akcji propagującej znajomość literatury polskiej Narodowe Czytanie Trylogii Sienkiewicza.

W 2018 r. rękopisy Trylogii – Ogniem i mieczem, Potop i Pan Wołodyjowski – przechowywane w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu, zostały wpisane na Krajową Listę Programu UNESCO Pamięć Świata.

Mimo krytycznych ocen Trylogia stała się najbardziej popularnym polskim cyklem powieściowym w historii. Kolejne nakłady rozchodziły się błyskawicznie, a czytelnicy różnych warstw i klas społecznych pasjonowali się przygodami jej bohaterów. Trylogia doczekała się przekładów na blisko 20 języków i utrwaliła pozycję Sienkiewicza w polskim środowisku literackim. W 1953 roku Witold Gombrowicz pisał ironicznie: „Mówimy: «to dosyć kiepskie» i czytamy dalej. Powiadamy: «ależ to taniocha» i nie możemy się oderwać”.

Powieści Andrzeja Sapkowskiego

Pisarz fantasy, Andrzej Sapkowski, wydał między innymi cykl książek o Wiedźminie, który jest swego rodzaju najemnym łowcą potworów.

Tytułowi wiedźmini zajmują się odpłatnym zabijaniem potworów zagrażających bezpieczeństwu ludzi żyjących w świecie wiedźmina. Głównym bohaterem cyklu jest wiedźmin Geralt z Rivii.

Na podstawie książek powstały m.in. film Wiedźmin z 2001 roku, serial Netfliksa Wiedźmin (2019), komiksy, monety kolekcjonerskie oraz gry komputerowe – Wiedźmin, Wiedźmin 2: Zabójcy królów i Wiedźmin 3: Dziki Gon. Książki były również adaptowane w postaci słuchowisk.

Cykl wiedźmiński (jeszcze wówczas nie planowany przez autora) zaczął się jako seria opowiadań, pierwotnie publikowanych na łamach miesięcznika „Fantastyka”. Były głównie nowymi wersjami znanych legend i baśni (nazywanymi wersjami postmodernistycznymi; sam autor w wywiadach twierdzi, że pisząc opowiadania jako metodę twórczą wybrał euhemeryzację baśni).

Pierwszym z nich było opowiadanie Wiedźmin z grudnia 1986 roku, napisane na konkurs „Fantastyki”, w którym zajęło III miejsce (I miejsce zajęło opowiadanie Wrócieeś Sneogg, wiedziaam... Marka S. Huberatha).

Kolejne opowiadanie Droga, z której się nie wraca (niezwiązane bezpośrednio z postacią Geralta z Rivii) ukazało się w sierpniowym numerze pisma w 1988 roku. Początkowo autor nie chciał nawiązywać w nim do cyklu ze świata wiedźmina, jednak kiedy cykl ten zaczął powstawać, pojawiły się w nim nawiązania do fabuły tego opowiadania. Jak wspomina pisarz, kiedy Droga, z której się nie wraca po raz pierwszy ukazała się na łamach „Fantastyki”, dokonano poprawek redaktorskich bez zgody samego Sapkowskiego (pierwotna wersja opowiadania została później opublikowana w zbiorze Coś się kończy, coś się zaczyna).

figurka wiedźmina
Postać wiedźmina Geralta z Rivii wdarła się głęboko do kultury popularnej. (Źródło: Unsplash)

Pierwsze cztery opowiadania o Geralcie oraz Droga, z której się nie wraca, ukazały się w zbiorze opowiadań Wiedźmin, który został opublikowany nakładem wydawnictwa Reporter. Później trzynaście opowiadań wiedźmińskich ukazało się w dwóch zbiorach wydawnictwa SuperNowa – Ostatnie życzenie oraz Miecz przeznaczenia. Dwa opowiadania pośrednio związane z cyklem – Droga, z której się nie wraca oraz Coś się kończy, coś się zaczyna (opowiadanie-żart, opublikowane w 1994 w fanzinie „Czerwony Karzeł”, mylnie odczytywane przez niektórych jako alternatywne zakończenie sagi o wiedźminie) znaleźć można w przywołanym wcześniej zbiorze Coś się kończy, coś się zaczyna.

W 2002 roku, nakładem wydawnictwa Libros, zostały wydane dwa tomy antologii Opowieści o wiedźminie zawierające 15 opowiadań jako zestawienie dziejów Geralta.

Zobacz też dlaczego warto czytać poezję.

Z kolei, saga o wiedźminie to pięć powieści o Geralcie (Krew elfów, Czas pogardy, Chrzest ognia, Wieża Jaskółki, Pani Jeziora), w których Sapkowski łączy wiele wątków rozpoczętych w opowiadaniach oraz dodaje nowe. Oprócz samego wiedźmina, główną bohaterką jest również Ciri – dziecko-niespodzianka znane już z opowiadań. Nazwa „Saga o wiedźminie” została nadana przez wydawcę – Sapkowski zamierzał nazwać sagę „Krew elfów”, zaś pierwszy tom miał być pierwotnie zatytułowany Lwiątko.

Klasyczne książki przyszłości

Po rozważeniu niektórych uznanych mistrzów literatury, nasuwa się pytanie, czy jakiekolwiek popularne dzieła naszych czasów trafią ostatecznie na szacowną listę, czy też rzeczywiście, które z nich już wykazuje oznaki wielkości literackiej.

Książki, które wyróżniają się tym, że stały się niezaprzeczalnie popularne wśród ludzi w każdym wieku i ze wszystkich środowisk w XXI wieku, to powieści kryminalne napisane przez Katarzynę Bondę lub Remigiusza Mroza, wspomniany już zbiór opowiadań o wiedźminie autorstwa Andrzeja Sapkowskiego i nieco kontrowersyjne erotyczne 365 dni autorstwa Blanki Lipińskiej.

Być może pytanie, które powinniśmy sobie zadać, brzmi, które powieści są klasyczne w swoich czasach, a które teksty są przykładami literatury klasycznej, ponieważ to, co było w literaturze typowe w przeszłości, może nie być tak popularne dzisiaj lub w przyszłości.

Czas na szybkie czytanie: zapoznaj się z naszymi wskazówkami, jak poprawić szybkość czytania...

Z innego artykułu dowiesz się, jak zachęcić dzieci do czytania.

>

Platforma, która łączy prywatnych nauczycieli i uczniów

1-sza lekcje za darmo

Lubisz ten artykuł? Oceń nas!

5,00 (1 ocen(y))
Loading...

Joanna

Jestem zabawną i bezpośrednią osobą. Uwielbiam relaksować się czytając książki lub spędzając czas z przyjaciółmi. Tłumacz języka angielskiego, z ambicjami do nauki kolejnych czterech języków obcych.